32,604
edits
સમગ્રમાંથી સઘન-વિવેચનશ્રેણી – રમણ સોની/જળને પડદે (સતીશ વ્યાસ): Difference between revisions
Jump to navigation
Jump to search
સમગ્રમાંથી સઘન-વિવેચનશ્રેણી – રમણ સોની/જળને પડદે (સતીશ વ્યાસ) (view source)
Revision as of 03:04, 7 August 2025
, 03:04, 7 August 2025no edit summary
(+1) |
No edit summary |
||
| Line 28: | Line 28: | ||
હવે આ છંદ કેમ પસંદ કર્યો એની વાત કરતાં કથક જે અનુષ્ટુપ યોજે છે. એ વાંચીએ. (અક્ષરો ઘાટા મેં કર્યા છે, એ અક્ષરોમાં છંદ તૂટે છે.) | હવે આ છંદ કેમ પસંદ કર્યો એની વાત કરતાં કથક જે અનુષ્ટુપ યોજે છે. એ વાંચીએ. (અક્ષરો ઘાટા મેં કર્યા છે, એ અક્ષરોમાં છંદ તૂટે છે.) | ||
{{Poem2Close}} | {{Poem2Close}} | ||
{{Block center|<poem>શું છે કે ઇહ છંદમાં પ્રત્યાયન રહેલું પડે | {{Block center|'''<poem>શું છે કે ઇહ છંદમાં પ્રત્યાયન રહેલું પડે | ||
જૂનો છે નીવડેલો છે જીભે મોઢે ચડેલો છે. | જૂનો છે નીવડેલો છે જીભે મોઢે ચડેલો છે. | ||
પહેલો જાત જ ઓળખું ઓળખાવું તમોને હું | પહેલો જાત જ ઓળખું ઓળખાવું તમોને હું | ||
હું કથ્થક નરેટર કાન્તનો માંહ્યલો ય હું</poem>}} | હું કથ્થક નરેટર કાન્તનો માંહ્યલો ય હું</poem>'''}} | ||
{{Poem2Open}} | {{Poem2Open}} | ||
ચાર પંક્તિમાં છ જગાએ ખોડંગાતો આવો છંદ કોને ‘જીભે મોઢે’ ચડેલો હોય કે ચડી શકે ? | ચાર પંક્તિમાં છ જગાએ ખોડંગાતો આવો છંદ કોને ‘જીભે મોઢે’ ચડેલો હોય કે ચડી શકે ? | ||
| Line 40: | Line 40: | ||
વિગત-વર્ણન માટે ભલે યોજાયેલો હોય પણ કાન્તમાં છંદ એની કમનીયતા છોડતો નથી. આ નાટકમાં બધે જ કથક પદ્યમાં જ કથન કરે છે એવું નથી તો પછી ક્યારેક માહિતી આપવામાંય એ શા માટે છંદ પ્રયોજે છે એ સમજાતું નથી.. દાખલા તરીકે, નર્મદા(ન્હાની) કાન્ત પાસે ભણવા બેસે છે એ વિગત આ રીતે પદ્યદેહ પામી છે : | વિગત-વર્ણન માટે ભલે યોજાયેલો હોય પણ કાન્તમાં છંદ એની કમનીયતા છોડતો નથી. આ નાટકમાં બધે જ કથક પદ્યમાં જ કથન કરે છે એવું નથી તો પછી ક્યારેક માહિતી આપવામાંય એ શા માટે છંદ પ્રયોજે છે એ સમજાતું નથી.. દાખલા તરીકે, નર્મદા(ન્હાની) કાન્ત પાસે ભણવા બેસે છે એ વિગત આ રીતે પદ્યદેહ પામી છે : | ||
{{Poem2Close}} | {{Poem2Close}} | ||
{{Block center|<poem>સવારે ન્હાઈધોઈને પૂજાની જેમ બેસે છે, | {{Block center|'''<poem>સવારે ન્હાઈધોઈને પૂજાની જેમ બેસે છે, | ||
શીખે સંસ્કૃત-અંગ્રેજી વિદૂષી+<ref>+ નર્મદા ખરેખર 'વિદૂષી' થયેલાં ? આગળ પંક્તિ છે કે 'પ્લેટોના ફિડ્રસ કેરા કરે ન્હાની અનુવાદી" (પૃ. ૨૭). ફ્રીડ઼સનો અનુવાદ ન્હાનીએ કર્યો હોય એનાં કોઈ સમર્થન મને, મેં જોવા એ સંદર્ભોમાં, મળ્યાં નથી. 'કાન્ત વિશે'માં કાન્તના એક પત્ર (૫-૯-૧૯૧૨)નો નિર્દેશ છે, ‘એરિસ્ટોટલનું આ આગળનું ભાષાન્તર મેં ડિક્ટેશનથી લખાવ્યું છે. અનુલેખકો સૌ. નર્મદા અને ચિ. મુનિકુમાર છે.' (પૂ. ૯૧) બીજી એક નોંપ છે : 'એરિસ્ટોટલ તો નર્મદા વિના લખી જ ન શકાત' (પૂ. ૨૮૩), અથ. 'લખવું' એટલે ઉતારવું, મદદ કરવી - એટલો અર્થ જ મળે છે. એવું જ પ્લેટો બાબતે હોઈ શકે.</ref> થાય છે એય. (પૃ. ૨૭)</poem>}} | શીખે સંસ્કૃત-અંગ્રેજી વિદૂષી+<ref>+ નર્મદા ખરેખર 'વિદૂષી' થયેલાં ? આગળ પંક્તિ છે કે 'પ્લેટોના ફિડ્રસ કેરા કરે ન્હાની અનુવાદી" (પૃ. ૨૭). ફ્રીડ઼સનો અનુવાદ ન્હાનીએ કર્યો હોય એનાં કોઈ સમર્થન મને, મેં જોવા એ સંદર્ભોમાં, મળ્યાં નથી. 'કાન્ત વિશે'માં કાન્તના એક પત્ર (૫-૯-૧૯૧૨)નો નિર્દેશ છે, ‘એરિસ્ટોટલનું આ આગળનું ભાષાન્તર મેં ડિક્ટેશનથી લખાવ્યું છે. અનુલેખકો સૌ. નર્મદા અને ચિ. મુનિકુમાર છે.' (પૂ. ૯૧) બીજી એક નોંપ છે : 'એરિસ્ટોટલ તો નર્મદા વિના લખી જ ન શકાત' (પૂ. ૨૮૩), અથ. 'લખવું' એટલે ઉતારવું, મદદ કરવી - એટલો અર્થ જ મળે છે. એવું જ પ્લેટો બાબતે હોઈ શકે.</ref> થાય છે એય. (પૃ. ૨૭)</poem>'''}} | ||
{{Poem2Open}} | {{Poem2Open}} | ||
નાટકને આરંભે, ચાળીસેક પંક્તિઓ પછી કથક કહે છે, 'ફાવશે પદ્યમાં વાતો ?' પછી કહે છે, જે પદ્યમાં નહીં ફાવે ‘એને કૈં રોડવશું ગદ્યમાં' (પૃ. ૩). આપણને થાય કે પદ્યમાં તો આ બધું 'રોડવવા' જેવું ન જ હતું ! 'કાનને કષ્ટ ઓછું હો' એ, ૪૦ પંક્તિઓ પછી સમજાયું હોવા છતાં લેખક આ (અને આવો ?) છંદ ચલાવતા જ રહ્યા છે ને એથી નાટ્યભાષાને, અને બોલચાલના ઘણા કાકુઓને પણ, નુકસાન પહોંચતું રહ્યું છે. | નાટકને આરંભે, ચાળીસેક પંક્તિઓ પછી કથક કહે છે, 'ફાવશે પદ્યમાં વાતો ?' પછી કહે છે, જે પદ્યમાં નહીં ફાવે ‘એને કૈં રોડવશું ગદ્યમાં' (પૃ. ૩). આપણને થાય કે પદ્યમાં તો આ બધું 'રોડવવા' જેવું ન જ હતું ! 'કાનને કષ્ટ ઓછું હો' એ, ૪૦ પંક્તિઓ પછી સમજાયું હોવા છતાં લેખક આ (અને આવો ?) છંદ ચલાવતા જ રહ્યા છે ને એથી નાટ્યભાષાને, અને બોલચાલના ઘણા કાકુઓને પણ, નુકસાન પહોંચતું રહ્યું છે. | ||