34,128
edits
નયન હ. દેસાઈની કાવ્યસંપદા/નયન હ. દેસાઈ : નખશિખ પ્રયોગશીલ કવિ: Difference between revisions
નયન હ. દેસાઈની કાવ્યસંપદા/નયન હ. દેસાઈ : નખશિખ પ્રયોગશીલ કવિ (view source)
Revision as of 16:14, 22 February 2026
, 22 Februaryno edit summary
(+1) |
No edit summary |
||
| Line 58: | Line 58: | ||
{{Block center|'''<poem>‘માણસની જેન પર્વતો વળગી શકે ગળે, | {{Block center|'''<poem>‘માણસની જેન પર્વતો વળગી શકે ગળે, | ||
એ જોઈ જોઈ ધુમ્મસો દૂર દૂરના ઓગળે.’ | એ જોઈ જોઈ ધુમ્મસો દૂર દૂરના ઓગળે.’ | ||
(પૃ. ૭૦)</poem>'''}} | {{Right|(પૃ. ૭૦)}}</poem>'''}} | ||
{{Poem2Open}} | {{Poem2Open}} | ||
- વગેરે શે’ર એની સાથે મુકાયેલું ચિત્ર દ્વારા વધુ ઊઘડે છે. | - વગેરે શે’ર એની સાથે મુકાયેલું ચિત્ર દ્વારા વધુ ઊઘડે છે. | ||
ગીતોમાંય નયન દેસાઈનું વિષયનાવીન્ય ધ્યાન ખેંચે છે. ‘સ્વ. રાવજીએ ન લખેલું ગીત’, ‘નદી (ક્યુબિઝમ રચના)’, ‘ભારે પગી ના’ ‘વા બેઠી તેનું ગીત’, ‘પેથાભૈએ દીકરી પરણાવી તેનું ગીત’, ‘હોટલ બૉયનું ગીત’, ‘પરબીડિયું’, ‘કેસર કેરીનું ગીત’, ‘બિલ્ડરોનું ગીત’, ‘ખિસકોલી | ગીતોમાંય નયન દેસાઈનું વિષયનાવીન્ય ધ્યાન ખેંચે છે. ‘સ્વ. રાવજીએ ન લખેલું ગીત’, ‘નદી (ક્યુબિઝમ રચના)’, ‘ભારે પગી ના’ ‘વા બેઠી તેનું ગીત’, ‘પેથાભૈએ દીકરી પરણાવી તેનું ગીત’, ‘હોટલ બૉયનું ગીત’, ‘પરબીડિયું’, ‘કેસર કેરીનું ગીત’, ‘બિલ્ડરોનું ગીત’, ‘ખિસકોલી : એક કાર્ટુન ગીત’, ‘ત્રણ છોકરા નહાવાં પડ્યાં તેનું ગીત’, ‘બચુ ગોરનું ગીત’, ‘સૂરતમાં વરસાદ’ - ગીતો વિષય, સંકુલ અભિવ્યક્તિ અને પ્રાસની ચુસ્તીને કારણે નોંધપાત્ર બને છે - | ||
{{Poem2Close}} | {{Poem2Close}} | ||
{{Block center|'''<poem>‘એક પાછી રકાબી ફૂટી - | {{Block center|'''<poem>‘એક પાછી રકાબી ફૂટી - | ||
| Line 74: | Line 74: | ||
- જેવા પ્રલંબ લયમાં પણ નયન દેસાઈ ગીત સિદ્ધ કરે છે. | - જેવા પ્રલંબ લયમાં પણ નયન દેસાઈ ગીત સિદ્ધ કરે છે. | ||
દ્વિરુક્ત શબ્દ પ્રયોગો કે રવાનુકારી શબ્દોના વિનિયોગથી કવિ ગઝલ અને ગીત, આ બંને સ્વરૂપમાં એક જુદી ભાષાશૈલી નિપજાવે છે. એટલું જ નહીં પણ જે તે સ્વરૂપનેય સિદ્ધ કરે છે. ગઝલમાં કાફિયા કે રદીફ તરીકે અને ગીતમાં પ્રાસ તરીકે કવિના આવા ભાષાકર્મની નોંધ લેવી પડે એમ છે. | દ્વિરુક્ત શબ્દ પ્રયોગો કે રવાનુકારી શબ્દોના વિનિયોગથી કવિ ગઝલ અને ગીત, આ બંને સ્વરૂપમાં એક જુદી ભાષાશૈલી નિપજાવે છે. એટલું જ નહીં પણ જે તે સ્વરૂપનેય સિદ્ધ કરે છે. ગઝલમાં કાફિયા કે રદીફ તરીકે અને ગીતમાં પ્રાસ તરીકે કવિના આવા ભાષાકર્મની નોંધ લેવી પડે એમ છે. | ||
‘બાળકને પાટીપેનની સાથે જો જોઉં છું, | {{Poem2Close}} | ||
વાગે છે મારી પીઠ પર સોટીઓ ચમ્મ જો’ | {{Block center|'''<poem>‘બાળકને પાટીપેનની સાથે જો જોઉં છું, | ||
વાગે છે મારી પીઠ પર સોટીઓ ચમ્મ જો’</poem>'''}} | |||
{{Poem2Open}} | |||
(આ ગઝલમાં ‘છમ્મ’, ‘તમ્મ’, ‘ચમ્મ’, ‘ભમ્મ’, ‘હમ્મ’, ‘ધમ્મ' કાફિયા છે.) | (આ ગઝલમાં ‘છમ્મ’, ‘તમ્મ’, ‘ચમ્મ’, ‘ભમ્મ’, ‘હમ્મ’, ‘ધમ્મ' કાફિયા છે.) | ||
{{Poem2Close}} | {{Poem2Close}} | ||
| Line 101: | Line 103: | ||
{{Poem2Open}} | {{Poem2Open}} | ||
જો કે, ‘સમ્ભોગસિમ્ફની ગઝલ’ રવાનુકારી શબ્દપ્રયોગો અને પ્રતીકને કારણે ગરિમાપૂર્ણ રચના બની રહે છે - | જો કે, ‘સમ્ભોગસિમ્ફની ગઝલ’ રવાનુકારી શબ્દપ્રયોગો અને પ્રતીકને કારણે ગરિમાપૂર્ણ રચના બની રહે છે - | ||
‘અવાક્ સળિયા, કામુક બિલ્લી, શોધું છું તુજ સ્તનની સુંવાળપ, | {{Poem2Close}} | ||
પછાડ ખાતા લોહચુંબકના ટાપુ ઉપર સ્પર્શ છલોછલ’ | {{Block center|<poem>‘અવાક્ સળિયા, કામુક બિલ્લી, શોધું છું તુજ સ્તનની સુંવાળપ, | ||
પછાડ ખાતા લોહચુંબકના ટાપુ ઉપર સ્પર્શ છલોછલ’</poem>}} | |||
{{Poem2Open}} | |||
ટૂંકમાં, ગઝલ અને ગીત આ બંને સ્વરૂપોમાં નયન દેસાઈનું પ્રયોગશીલ અને નોંધપાત્ર પ્રદાન રહ્યું છે. ચિનુ મોદી, મનોજ ખંડેરિયા અને રાજેન્દ્ર શુક્લ પછીની પેઢીના નયન દેસાઈ એક મહત્તવના ગઝલકાર છે, એ સ્વીકારવું પડે! | ટૂંકમાં, ગઝલ અને ગીત આ બંને સ્વરૂપોમાં નયન દેસાઈનું પ્રયોગશીલ અને નોંધપાત્ર પ્રદાન રહ્યું છે. ચિનુ મોદી, મનોજ ખંડેરિયા અને રાજેન્દ્ર શુક્લ પછીની પેઢીના નયન દેસાઈ એક મહત્તવના ગઝલકાર છે, એ સ્વીકારવું પડે! | ||
{{Poem2Close}} | {{Poem2Close}} | ||