સમગ્રમાંથી સઘન-વિવેચનશ્રેણી – પ્રમોદકુમાર પટેલ/ગુજરાતી દીર્ઘકવિતા : ૧૯૫૦ પછીની: Difference between revisions

રાવજીની ‘સંબંધ (ક્ષયમાં આત્મદર્શન)’ શીર્ષકની રચના વળી સર્જકતાની એક જુદી જ ભૂમિકાએ ઊભી છે. અહીં રાવજી પોતાના અજ્ઞાત ચિત્તના ગહન સંકુલ સંવેદનને જ જાણે કે ઉકેલવા મથ્યો છે. કશુંક અંતરના ઊંડાણમાં ભીંસી રહ્યું છે, સંઘર્ષરૂપે કશુંક તાવી રહ્યું છે, તેને કવિ અહીં વાચા આપવા મથ્યા છે. કૃતિ નાના-મોટા દસ ખંડકોમાં વહેંચાયેલી છે. અમુક પંક્તિઓને બાદ કરતાં આખી ય રચના કટાવની એક સરખી ચાલમાં વહેતી રહી છે. રાવજીની મનોદશા આમ કંઈક નિર્બંધપણે ઊઘડી આવી છે. રાવજી, અલબત્ત, અમૂર્ત વિચારના આશ્રયે ગતિ કરતો નથી. ચિંતનપ્રક્રિયાને સભાનપણે તાગવાનો તેનો કદાચ આશય પણ નથી. અંદરનું ધૂંધળું પણ ભાવવિશ્વ તેને પ્રેરી રહે છે અને મૂર્ત કલ્પનો અને પ્રતીકોના સંકુલ સંદર્ભો રૂપે તે વ્યક્ત થવા ગતિ કરે છે. તેના સંવેદનની બદલાતી સૂક્ષ્મતમ છાયાઓનો અંદાજ તેણે યોજેલાં કલ્પનો અને પ્રતીકોની યોજનામાં જડે છે. આરંભની રંગરાગી સ્વપ્નિલ દશાનું ચિત્રણ પ્રકૃતિનાં કલ્પનો/પ્રતીકો રૂપે થયું છે :

{{Poem2Close}}

નજીકની નિદ્રાનાં કેશલ ટોળાં

જમીન પર ઊપસેલાં ઝુમ્મર  

જુવારના દૂધમી દાણામાં  

સૂરજ જેવું હસતાં ઝુમ્મર  

{{Poem2Open}}

—અને એની સામે પોતાના વિષમ અસ્તિત્વનો ભાવ આલેખતી બીજા ખંડકની આ પંક્તિઓ સરખાવો :

{{Poem2Close}}

ચંચલ માછલીઓ થઈ પથરા  

વ્હેળા મૂંગાની દૃષ્ટિમાં પટકે માથાં  

એ પર ગીધ નકરણાં અખબારો થઈ રહેતાં,  

એમાં ખરા પાળિયા વ્હેતા  

{{Poem2Open}}

—સહૃદયોએ નોંધ્યું જ હશે કે અસાધારણ દબાવ નીચે કામ કરતી રાવજીની સર્જકચેતના ભાષાના અન્વયોને પણ તોડી નાખે છે.