સાહિત્ય પલ્લવ – ભાગ ૩/સીતાનું હરણ: Difference between revisions

{{gap|4em}}[પડદા પાછળ]

{{Poem2Close}}

કેડા ચોખ્ખા કરીને, નિજ નિજ કલશોમાં ભરી વારિ ઘાટે,  

છાંટો તેને જમીને, સહુ ગમ ફરતાં ફૂલ વેરો ત્વરાએ;

સીતાની પ્રીતિ માટે, અનધિક મહિમા મેળવી આજ વાટે,  

{{Poem2Open}}

અને આ—

{{Poem2Close}}

પદે પદે લક્ષ્મણ બાજુ આવતાં,  

જરા કરી નેણ વળેલ બોલતાં;  

શ્રમે પસીને, લસતા મુખે થતા,  

{{Poem2Open}}

મધુ૰ - [બેબાકળી થઈ) અરે! આ તો કનકમૃગને લઈ બાજુમાં રહેલા લક્ષ્મણ સાથે વાતચીત કરતા રામચન્દ્રજી પધાર્યા. ચાલ, હું તો એમનાથી છેટી ભાગી જાઉં.

રામ - અરે! ભારે થઈ. દૈવનો ઘા અતિ દારુણ હોય છે.

{{Poem2Close}}

માબાપ, બે નિજ સહોદર રાજ્ય ભાંડું,

દૈવે ત્યજ્યાં પ્રિયસગાં ઘરબાર છાંડ્યું;

છોડી બધુંય વસિયાં વનવાસ આંહી,

{{Poem2Open}}

હા! જાનકી!!!

રામ –

{{Poem2Close}}

અણધારી અણદીઠા કઠોર પથમાં સખી ચડી માનું;

{{Poem2Open}}

લક્ષ્મણ – આમ શું ખેદ પામો છો. આ ફૂલવાડીમાં ગોતશું એટલે તરત જ મળશે.

રામ— [જોઈ] હા, આ જ પ્રિયાના પગનો સગડ છે. તેમ જ—

{{Poem2Close}}

તે જ અંગુલિનો ન્યાસ, પદનો ક્રમ તે જ છે;

{{Poem2Open}}

[નિસાસો નાંખી]

[પગનો સગડ લઈ] [જોઈ]

{{Poem2Close}}

આંજણવાળાં ટીપાં આંસુ તણાં લૂછતી રહિત-રોષે  

{{Poem2Open}}

[પાસે જઈ] પ્રિયા! પ્રસન્ન થા, પ્રસન્ન થા.  

{{Poem2Close}}

ત્યજ રોષ, બનો મુખાબ્જ તારું

હસતું પૂરણ ચન્દ્ર જીતનારું;

નમતો તુજને પદાબ્જ કેરી,

{{Poem2Open}}

{{gap|4em}}[એમ ત્યાં રહેલાં પગલાંની નિશાનીને નમે છે.]

લક્ષ્મણ – અહો! જ્ઞાન અને અજ્ઞાનનું આ તો સાંકર્ય. તેમ જ

{{Poem2Close}}

બોલે કદી વચન બન્ધુ અનર્થવાળાં;  

ને ક્યાંક તો વચન સુન્દર અર્થવાળાં;  

આર્યોક્તિમાં! સહિત બોધ અબોધ છાયો,  

{{Poem2Open}}

રામ - ઠીક છે, આને જ પૂછું.

{{Poem2Close}}

હે પદ્મિની! તુજ કને પદપંક્તિ આવી,  

પદ્માનના મુજ મને ઝટ આપ લાવી;  

જો એમ ના, ઇતર ધામ મહીં ગયેલી,  

{{Poem2Open}}

[વિચાર કરી] આ પણ પોતાનાં હસતાં કમલ વડે, પ્રિયા આ બાજુ ગઈ છે, એમ બતાવે છે.

લક્ષ્મણ – [સ્વગત] ભાઈનું હૃદય બીજી બાજુ વાળું. [પ્રકટ]

{{Poem2Close}}

કિસલય ગજરાને મોખરે જે હલાવે,  

ભ્રમરગણ તણી આ પંક્તિને જેહ લાવે;  

નવ મધુરસ આજે મંજરીનો ગ્રહે છે,  

{{Poem2Open}}

રામ —અરે, વિરહી જનોના વનમાં આ પવન દાવાનલ છે.

{{Poem2Close}}

‘તું આખા વિશ્વનો પ્રાણ,' એ મિથ્યા સહુ ઊંચરે;  

{{Poem2Open}}

[વિચાર કરી] ઠીક છે. દેવીના સંબંધમાં જ પૂછું.  

{{Poem2Close}}

{{Poem2Open}}

મારી સખીના સ્વાભાવિક સુરભિમુખમારુતે તારો પરાભવ કર્યો, એટલે તે વેરને યાદ રાખતો તું મૂગો ઊભો છે, નહિ વારુ?

{{Poem2Close}}

આમ્રવૃન્દના પરાગ-પૂરમાં લપી જતી,  

અબ્જની રજ ગ્રહી મધુવ્રતાલિ માલતી.  

સદ્ય માનને હટાવવા મનસ્વિની તણા  

{{Poem2Open}}

પરંતુ કાયમ મધુરસના આસ્વાદથી મત્ત થયેલ આ ભ્રમરોનું વચન કોઈ પણ રીતે પ્રમાણ નથી જ. આથી એમને પ્રિયાની ગતિ ન પૂછવી.

[એક પગલું આગળ ચાલી, કાન માંડી] ભાઈ!

{{Poem2Close}}

અહો! આંબાવાડી મહીં નવલ ફાલે જ લપતી,  

સખી નક્કી મારી કમલનયના ક્યાંક ફરતી;

ન દેખાતી મીઠાં બહુ વચન અસ્પષ્ટ વદતી,

{{Poem2Open}}

લક્ષ્મણ – કોયલનો ટહુકો સાંભળી મોટાભાઈ ભમાયા.

[ફરી જોઈ] ભાઈ! હું ધારું છું કે આ જ વેલમાં જાનકી ફૂલો એકઠાં કરતી હતી. તેમ જ,

{{Poem2Close}}

બધાંય ફૂલો વીણ્યાં, બાકી આ ડાંખળી કરી સઘળી;

{{Poem2Open}}

લક્ષ્મણ – એમ જ તો. પગલાંની હાર પણ અહીં સુધી અખંડ જ આવેલી છે.

રામ - હા જાનકી!

{{Poem2Close}}

વિશાલ નયનો, વાંકા કેશ અને બિમ્બ શા અધરવાળું,  

{{Poem2Open}}

[ચારે બાજુ જોઈ] અરે! વહાલીની એક પણ વસ્તુ દેખાતી નથી. શાથી હું મારા હૃદયને દિલાસો આપું?

રામ – [હાથમાં લઈ હર્ષ સહિત]

{{Poem2Close}}

બહુ સમય પછી કંઈક મારું  

હૃદય સુતપ્ત અહીં શમાવનારું,  

મણિવલય જડ્યું મને પ્રિયાનું,

{{Poem2Open}}

[છાતી સરસું ચાંપી, નિસાસો નાખી] ભાઈ! હવે જાનકીને ક્યાં જોશું? કઈ કઈ ફૂલવાડીઓ ગોતશું? કઈ કુંજોમાં ફરી જોશું? બસ, બધી આશાઓ પાણીમાં.

{{Poem2Close}}

આગથી સળગી જાણે દિશાઓ દીસતી મને;

{{Poem2Open}}

લક્ષ્મણ – અહો, ગજબ! ભાઈની આ દશા?

રામ – એમાં શી નવાઈ!

{{Poem2Close}}

દવથી ખાખ થયેલી વનલક્ષ્મીનું સ્વરૂપ મૂળ કરે;

{{Poem2Open}}

અગસ્ત્ય — તે દિવસથી ચાલ્યો આવતો એ શાપ આ ફૂલવાડીમાં ફૂલો એકઠાં કરતી સીતાને લાગ્યો.

રામ -

{{Poem2Close}}

સજ્જનના ગુણ ચાર, અનુકમ્પા ચાતુર્ય, ને

{{Poem2Open}}

અગસ્ત્ય - આ જાનકી તેમ જ લક્ષ્મણ સહિત લાંબો કાળ રહો. તેમ જ

{{Poem2Close}}

દોષરૂપ અન્ધકાર લોકને હટાવતી,  

સર્વ વિશ્વને સદા અતિ પ્રમોદ આપતી;

શ્વેત ચન્દ્રિકા સમાન ઊજળી સદા થતી,

{{Poem2Open}}

રામ — મહાન અનુગ્રહ.

રામ – આથી બીજું શું પ્રિય છે! તોપણ આ ભરતવાક્ય થાઓ.

{{Poem2Close}}

નિજ સમયમાં, ઇન્દ્રે પ્રેર્યો, કરી શુભ વૃષ્ટિને,  

જલધર કરો ધાન્યે પૂરી નિરન્તર ભૂમિને;

ભવજલધિમાં ગોથાં ખાતાં બધાં જનને બનો,  

{{Poem2Open}}

{{gap|4em}}[બધાં જાય છે.]