સાહિત્ય પલ્લવ – ભાગ ૩/સીતાનું હરણ: Difference between revisions

{{gap|4em}}[પડદા પાછળ]

{{Poem2Close}}

કેડા ચોખ્ખા કરીને, નિજ નિજ કલશોમાં ભરી વારિ ઘાટે,  

છાંટો તેને જમીને, સહુ ગમ ફરતાં ફૂલ વેરો ત્વરાએ;

અને આ—

{{Poem2Close}}

પદે પદે લક્ષ્મણ બાજુ આવતાં,  

જરા કરી નેણ વળેલ બોલતાં;  

રામ - અરે! ભારે થઈ. દૈવનો ઘા અતિ દારુણ હોય છે.

{{Poem2Close}}

માબાપ, બે નિજ સહોદર રાજ્ય ભાંડું,

દૈવે ત્યજ્યાં પ્રિયસગાં ઘરબાર છાંડ્યું;

રામ –

{{Poem2Close}}

અણધારી અણદીઠા કઠોર પથમાં સખી ચડી માનું;

ત્રિભુવનમાં રમણિક એ મુખ જોઉં ક્યાં પ્રિયતમાનું? ૪</poem>}}

રામ— [જોઈ] હા, આ જ પ્રિયાના પગનો સગડ છે. તેમ જ—

{{Poem2Close}}

તે જ અંગુલિનો ન્યાસ, પદનો ક્રમ તે જ છે;

કકક તે જ નાનાં પદો નક્કી, તે ખૂબી ક્ષેપની જ છે. ૫</poem>}}

[પગનો સગડ લઈ] [જોઈ]

{{Poem2Close}}

આંજણવાળાં ટીપાં આંસુ તણાં લૂછતી રહિત-રોષે  

નમ્યા મુખને, ધારણ કરતી પ્રિયા અહીં દીસે. ૬</poem>}}

[પાસે જઈ] પ્રિયા! પ્રસન્ન થા, પ્રસન્ન થા.  

{{Poem2Close}}

ત્યજ રોષ, બનો મુખાબ્જ તારું

હસતું પૂરણ ચન્દ્ર જીતનારું;

લક્ષ્મણ – અહો! જ્ઞાન અને અજ્ઞાનનું આ તો સાંકર્ય. તેમ જ

{{Poem2Close}}

બોલે કદી વચન બન્ધુ અનર્થવાળાં;  

ને ક્યાંક તો વચન સુન્દર અર્થવાળાં;  

રામ - ઠીક છે, આને જ પૂછું.

{{Poem2Close}}

હે પદ્મિની! તુજ કને પદપંક્તિ આવી,  

પદ્માનના મુજ મને ઝટ આપ લાવી;  

લક્ષ્મણ – [સ્વગત] ભાઈનું હૃદય બીજી બાજુ વાળું. [પ્રકટ]

{{Poem2Close}}

કિસલય ગજરાને મોખરે જે હલાવે,  

ભ્રમરગણ તણી આ પંક્તિને જેહ લાવે;  

રામ —અરે, વિરહી જનોના વનમાં આ પવન દાવાનલ છે.

{{Poem2Close}}

‘તું આખા વિશ્વનો પ્રાણ,' એ મિથ્યા સહુ ઊંચરે;  

કાં કે વિશ્વે રહ્યો હું છું, છતાં તું બાકીનું હરે. ૧૧</poem>}}

મારી સખીના સ્વાભાવિક સુરભિમુખમારુતે તારો પરાભવ કર્યો, એટલે તે વેરને યાદ રાખતો તું મૂગો ઊભો છે, નહિ વારુ?

{{Poem2Close}}

આમ્રવૃન્દના પરાગ-પૂરમાં લપી જતી,  

અબ્જની રજ ગ્રહી મધુવ્રતાલિ માલતી.  

[એક પગલું આગળ ચાલી, કાન માંડી] ભાઈ!

{{Poem2Close}}

અહો! આંબાવાડી મહીં નવલ ફાલે જ લપતી,  

સખી નક્કી મારી કમલનયના ક્યાંક ફરતી;

[ફરી જોઈ] ભાઈ! હું ધારું છું કે આ જ વેલમાં જાનકી ફૂલો એકઠાં કરતી હતી. તેમ જ,

{{Poem2Close}}

બધાંય ફૂલો વીણ્યાં, બાકી આ ડાંખળી કરી સઘળી;

વીણ્યે અહીં આ નીચે, દીસે કુંપળ પડેલ વળી. ૧૬</poem>}}

રામ - હા જાનકી!

{{Poem2Close}}

વિશાલ નયનો, વાંકા કેશ અને બિમ્બ શા અધરવાળું,  

હે સુન્દર વદનારી! ક્યારે તુજ તે મુખાબ્જ હું ભાળું? ૧૭</poem>}}

રામ – [હાથમાં લઈ હર્ષ સહિત]

{{Poem2Close}}

બહુ સમય પછી કંઈક મારું  

હૃદય સુતપ્ત અહીં શમાવનારું,  

[છાતી સરસું ચાંપી, નિસાસો નાખી] ભાઈ! હવે જાનકીને ક્યાં જોશું? કઈ કઈ ફૂલવાડીઓ ગોતશું? કઈ કુંજોમાં ફરી જોશું? બસ, બધી આશાઓ પાણીમાં.

{{Poem2Close}}

આગથી સળગી જાણે દિશાઓ દીસતી મને;

વિશ્વ પ્રિયા વિનાનું આ સૂનકાર જ છે મને. ૧૯</poem>}}

રામ – એમાં શી નવાઈ!

{{Poem2Close}}

દવથી ખાખ થયેલી વનલક્ષ્મીનું સ્વરૂપ મૂળ કરે;

અખિલ જગતના હિતકર, ધનિતણો આ સ્વભાવ છે જ ખરે. ૨૧</poem>}}

રામ -

{{Poem2Close}}

સજ્જનના ગુણ ચાર, અનુકમ્પા ચાતુર્ય, ને

બીજા પર ઉપકાર, અસહન પરના દુ:ખનું. ૨૨</poem>}}

અગસ્ત્ય - આ જાનકી તેમ જ લક્ષ્મણ સહિત લાંબો કાળ રહો. તેમ જ

{{Poem2Close}}

દોષરૂપ અન્ધકાર લોકને હટાવતી,  

સર્વ વિશ્વને સદા અતિ પ્રમોદ આપતી;

રામ – આથી બીજું શું પ્રિય છે! તોપણ આ ભરતવાક્ય થાઓ.

{{Poem2Close}}

નિજ સમયમાં, ઇન્દ્રે પ્રેર્યો, કરી શુભ વૃષ્ટિને,  

જલધર કરો ધાન્યે પૂરી નિરન્તર ભૂમિને;