33,326
edits
નિરંજન ભગતના અનુવાદો/ચિત્રાંગદા: Difference between revisions
Jump to navigation
Jump to search
નિરંજન ભગતના અનુવાદો/ચિત્રાંગદા (view source)
Revision as of 02:43, 28 June 2023
, 02:43, 28 June 2023no edit summary
No edit summary |
No edit summary |
||
| (2 intermediate revisions by the same user not shown) | |||
| Line 19: | Line 19: | ||
<poem> | <poem> | ||
{{Playscript|ચિત્રાંગદા:|તમે પંચશર? | {{Playscript|ચિત્રાંગદા:|તમે પંચશર?}} | ||
}} | {{Playscript|મદન:|હા, હું એ જ મનસિજ. | ||
{{Playscript|મદન:| | |||
હા, હું એ જ મનસિજ. | |||
બાંધી જાણું નર અને નારીનાં હૃદય | બાંધી જાણું નર અને નારીનાં હૃદય | ||
વેદનાના બંધનથી. | વેદનાના બંધનથી.}} | ||
}} | |||
{{Playscript|ચિત્રાંગદા:|શી વેદના, શું બંધન જાણે છે આ દાસી. | {{Playscript|ચિત્રાંગદા:|શી વેદના, શું બંધન જાણે છે આ દાસી. | ||
પ્રણમું તમારે પદે. | પ્રણમું તમારે પદે. | ||
પ્રભુ, તમે કોણ દેવ? | પ્રભુ, તમે કોણ દેવ? | ||
}} | }} | ||
{{Playscript|વસંત:| | {{Playscript|વસંત:| હું છું ઋતુરાજ. | ||
હું છું ઋતુરાજ. | |||
જરા મૃત્યુ બંને દૈત્ય ક્ષણે ક્ષણે | જરા મૃત્યુ બંને દૈત્ય ક્ષણે ક્ષણે | ||
વિશ્વને કંકાલ કરવાને ચાહે, | વિશ્વને કંકાલ કરવાને ચાહે, | ||
| Line 39: | Line 35: | ||
હું છું અખિલનું એ જ અનંત યૌવન. | હું છું અખિલનું એ જ અનંત યૌવન. | ||
}} | }} | ||
{{Playscript|ચિત્રાંગદા:| | {{Playscript|ચિત્રાંગદા:|પ્રણામ તમને ભગવન્! ચરિતાર્થ | ||
પ્રણામ તમને ભગવન્! ચરિતાર્થ | |||
દેવદર્શને આ દાસી. | દેવદર્શને આ દાસી. | ||
}} | }} | ||
{{Playscript|મદન:| | {{Playscript|મદન:|કલ્યાણી, શા કાજે આ કઠોર વ્રત તારું? | ||
કલ્યાણી, શા કાજે આ કઠોર વ્રત તારું? | |||
તપસ્યાના તાપે કરે છે મલિન ખિન્ન | તપસ્યાના તાપે કરે છે મલિન ખિન્ન | ||
યૌવનકુસુમ. | યૌવનકુસુમ. | ||
| Line 50: | Line 44: | ||
તું કોણ? શું ચાહે, ભદ્રે? | તું કોણ? શું ચાહે, ભદ્રે? | ||
}} | }} | ||
{{Playscript|ચિત્રાંગદા:| | {{Playscript|ચિત્રાંગદા:|દયા કરો, પ્રભુ! સુણો મારો ઇતિહાસ. | ||
દયા કરો, પ્રભુ! સુણો મારો ઇતિહાસ. | |||
ણાવીશ પ્રાર્થના તે પછી. | ણાવીશ પ્રાર્થના તે પછી. | ||
}} | }} | ||
{{Playscript|મદન:| | {{Playscript|મદન:|સુણવાને ઉત્સુક છું. | ||
સુણવાને ઉત્સુક છું. | |||
}} | }} | ||
{{Playscript|ચિત્રાંગદા:| | {{Playscript|ચિત્રાંગદા:|હું છું ચિત્રાંગદા, મણિપુરરાજકન્યા. | ||
હું છું ચિત્રાંગદા, મણિપુરરાજકન્યા. | |||
મારા પિતૃવંશે કદી પુત્રી જનમશે નહીં | મારા પિતૃવંશે કદી પુત્રી જનમશે નહીં | ||
આપી ગયા એવો વર દેવ ઉમાપતિ | આપી ગયા એવો વર દેવ ઉમાપતિ | ||
| Line 68: | Line 59: | ||
હું તો આવી કઠિન છું નારી. | હું તો આવી કઠિન છું નારી. | ||
}} | }} | ||
{{Playscript|મદન:| | {{Playscript|મદન:|સાંભળ્યું છે બહુ તેથી તારો પિતા | ||
સાંભળ્યું છે બહુ તેથી તારો પિતા | |||
તને પુત્રની સમાન પાળી રહ્યો, | તને પુત્રની સમાન પાળી રહ્યો, | ||
શીખવી છે ધનુર્વિદ્યા, રાજદંડનીતિ. | શીખવી છે ધનુર્વિદ્યા, રાજદંડનીતિ. | ||
}} {{Playscript|ચિત્રાંગદા:| | }} {{Playscript|ચિત્રાંગદા:|તેથી પુરુષના વેશે નિત્ય કરું રાજકાજ | ||
તેથી પુરુષના વેશે નિત્ય કરું રાજકાજ | |||
યુવરાજરૂપે, ફરું સ્વૈરપણે. | યુવરાજરૂપે, ફરું સ્વૈરપણે. | ||
જાણું નહીં લજ્જા, ભય, અંતઃપુરવાસ; | જાણું નહીં લજ્જા, ભય, અંતઃપુરવાસ; | ||
| Line 80: | Line 69: | ||
કેવળ ન શીખી, દેવ, કેવી રીતે તાકવાનું | કેવળ ન શીખી, દેવ, કેવી રીતે તાકવાનું | ||
નયનના ખૂણામાંથી તમારું આ પુષ્પબાણ. | નયનના ખૂણામાંથી તમારું આ પુષ્પબાણ. | ||
}} {{Playscript|વસંત:| | }} {{Playscript|વસંત:|સુનયને, નારીને એ વિદ્યા શું કૈં શીખવાની હોય? | ||
સુનયને, નારીને એ વિદ્યા શું કૈં શીખવાની હોય? | |||
નયન તો પોતે કરે નયનનું કામ. | નયન તો પોતે કરે નયનનું કામ. | ||
હૃદયમાં વાગે જેને તે જ જાણે. | હૃદયમાં વાગે જેને તે જ જાણે. | ||
}} {{Playscript|ચિત્રાંગદા:| | }} {{Playscript|ચિત્રાંગદા:|એક દિન ગઈ હતી મૃગલાની શોધે | ||
એક દિન ગઈ હતી મૃગલાની શોધે | |||
એકાકિની ઘનવને પૂર્ણાનદીતીરે. | એકાકિની ઘનવને પૂર્ણાનદીતીરે. | ||
વૃક્ષ સાથે બાંધી અશ્વ, દુર્ગમ કુટિલ વનપથે | વૃક્ષ સાથે બાંધી અશ્વ, દુર્ગમ કુટિલ વનપથે | ||
| Line 115: | Line 102: | ||
એ જ ક્ષણે પ્રથમ મેં જોયો | એ જ ક્ષણે પ્રથમ મેં જોયો | ||
મારી સામે આવી ઊભો કો’ પુરુષ. | મારી સામે આવી ઊભો કો’ પુરુષ. | ||
}} {{Playscript|મદન:| | }} {{Playscript|મદન:|એ તો મારું જ શિક્ષણ સુલક્ષણે! | ||
એ તો મારું જ શિક્ષણ સુલક્ષણે! | |||
જીવનની કોઈ એક શુભ પુણ્ય ક્ષણે | જીવનની કોઈ એક શુભ પુણ્ય ક્ષણે | ||
નારીમાં હું બનું નારી, પુરુષમાં બનું હું પુરુષ! | નારીમાં હું બનું નારી, પુરુષમાં બનું હું પુરુષ! | ||
શું બન્યું તે પછી? | શું બન્યું તે પછી? | ||
}} {{Playscript|ચિત્રાંગદા:| સભય વિસ્મય કંઠે પૂછ્યું : ‘કોણ છે તું?’ | }} {{Playscript|ચિત્રાંગદા:|સભય વિસ્મય કંઠે પૂછ્યું : ‘કોણ છે તું?’ | ||
મળ્યો ત્યાં ઉત્તર : ‘હું છું પાર્થ, કુરુવંશધર.’ | મળ્યો ત્યાં ઉત્તર : ‘હું છું પાર્થ, કુરુવંશધર.’ | ||
ઊભી રહી ચિત્રવત્! ભૂલી ગઈ પ્રણામ કરવાય તે. | ઊભી રહી ચિત્રવત્! ભૂલી ગઈ પ્રણામ કરવાય તે. | ||
| Line 875: | Line 861: | ||
આકાશકુસુમ, | આકાશકુસુમ, | ||
હૃદયમાં ધારવાનું ધન આપો એને | હૃદયમાં ધારવાનું ધન આપો એને | ||
સુખેદુઃખે, સુદિને દુર્દિને! | સુખેદુઃખે, સુદિને દુર્દિને!}} | ||
{{Playscript|ચિત્રાંગદા:|આટલું આ વર્ષ જાય નહીં જાય | |||
એટલામાં શ્રાંતિ? હાય હાય, હવે જ તો જાણ્યું | એટલામાં શ્રાંતિ? હાય હાય, હવે જ તો જાણ્યું | ||
પુષ્પનું આ અલ્પ આયુ તો છે દેવતાનો આશીર્વાદ! | પુષ્પનું આ અલ્પ આયુ તો છે દેવતાનો આશીર્વાદ! | ||
| Line 887: | Line 873: | ||
સ્મૃતિ કેરી ગુહા વિશે પાછા નહીં ફરો! | સ્મૃતિ કેરી ગુહા વિશે પાછા નહીં ફરો! | ||
ગતસંધ્યા કેરી ચ્યુતવૃંત માધવીની આશા રાખી | ગતસંધ્યા કેરી ચ્યુતવૃંત માધવીની આશા રાખી | ||
તૃષિત કો ભ્રમરની જેમ પાછા નહીં ફરો! | તૃષિત કો ભ્રમરની જેમ પાછા નહીં ફરો!}} | ||
{{center|<big>૯<br>'''વનચરગણ અને અર્જુન'''</big><br>}} | {{center|<big>૯<br>'''વનચરગણ અને અર્જુન'''</big><br>}} | ||
{{Playscript|વનચર:|હાય, હાય, રક્ષા કરે કોણ?}} | |||
{{Playscript|વનચર:|હાય, હાય, રક્ષા કરે કોણ? | {{Playscript|અર્જુન:| થયું છે શું?}} | ||
{{Playscript|વનચર:|ઉત્તરપર્વત થકી ધસી રહ્યું દસ્યુદલ | {{Playscript|વનચર:|ઉત્તરપર્વત થકી ધસી રહ્યું દસ્યુદલ | ||
વર્ષાકાલે છલકાતી સરિતાના વેગ જેમ | વર્ષાકાલે છલકાતી સરિતાના વેગ જેમ | ||
નગરનો નાશ કરવાને. | નગરનો નાશ કરવાને. }} | ||
{{Playscript|અર્જુન:| રાજ્યમાં આ રક્ષક શું નથી કોઈ?}} | |||
{{Playscript|વનચર:|રાજકન્યા ચિત્રાંગદા હતી એક | |||
દુષ્ટજન દમવાને કાજ, એથી કરી એકમાત્ર | દુષ્ટજન દમવાને કાજ, એથી કરી એકમાત્ર | ||
યમ વિના | યમ વિના | ||
રાજ્ય મહીં નો’તો કોઈ ભય, સાંભળ્યું છે | રાજ્ય મહીં નો’તો કોઈ ભય, સાંભળ્યું છે | ||
એ તો ગઈ તીર્થયાત્રા કાજ, અજ્ઞાત ભ્રમણવ્રતે. | એ તો ગઈ તીર્થયાત્રા કાજ, અજ્ઞાત ભ્રમણવ્રતે.}} | ||
{{Playscript|અર્જુન:| રાજ્યની આ રક્ષક શું રમણી છે?}} | |||
{{Playscript|વનચર:|વહાલભૂખી પ્રજાની એ એકસાથે માતા ને | {{Playscript|વનચર:|વહાલભૂખી પ્રજાની એ એકસાથે માતા ને | ||
પિતાની સમાન છે, | પિતાની સમાન છે, | ||
સ્નેહમાં એ રાજમાતા, વીર્યમાં એ યુવરાજ.}} | સ્નેહમાં એ રાજમાતા, વીર્યમાં એ યુવરાજ.}} | ||
{{center|(પ્રસ્થાન)<br>(ચિત્રાંગદાનો પ્રવેશ)}} | {{center|(પ્રસ્થાન)<br>(ચિત્રાંગદાનો પ્રવેશ)}} | ||
{{Playscript|ચિત્રાંગદા:| મનમાં શું વિચારો છો, નાથ? | {{Playscript|ચિત્રાંગદા:| મનમાં શું વિચારો છો, નાથ?}} | ||
{{Playscript|અર્જુન:| રાજકન્યા ચિત્રાંગદા કેવી હશે? | |||
એને નથી જાણતો હું. | એને નથી જાણતો હું. | ||
એને વિશે મનમાં હું વિચારું છું. | એને વિશે મનમાં હું વિચારું છું. | ||
દિનપ્રતિદિન સાંભળું છું શતમુખે એની કથા | દિનપ્રતિદિન સાંભળું છું શતમુખે એની કથા | ||
નવ નવ અપૂર્વ સ્વરૂપે. | નવ નવ અપૂર્વ સ્વરૂપે.}} | ||
{{Playscript|ચિત્રાંગદા:| એ તો કુત્સિત ને કુરૂપ છે. | |||
નથી એની આવી બંકિમ ભૃકુટિ, | નથી એની આવી બંકિમ ભૃકુટિ, | ||
નથી એની આવી કૃષ્ણશ્યામ કીકી, | નથી એની આવી કૃષ્ણશ્યામ કીકી, | ||
એના કઠિન સબલ બાહુ શીખ્યા વીંધવાને લક્ષ્ય | એના કઠિન સબલ બાહુ શીખ્યા વીંધવાને લક્ષ્ય | ||
પરંતુ એ આમ બાંધી નહીં શકે વીરનું હૃદય | પરંતુ એ આમ બાંધી નહીં શકે વીરનું હૃદય | ||
એના સુકોમલ નાગપાશે. | એના સુકોમલ નાગપાશે.}} | ||
{{Playscript|અર્જુન:| કિંતુ સાંભળ્યું છે એ તો સ્નેહે નારી, વીર્યે એ પુરુષ.}} | |||
{{Playscript|ચિત્રાંગદા:| છી, છી. એ જ તો છે એનું મંદભાગ્ય. | |||
નારી માત્ર નારી હોય, | નારી માત્ર નારી હોય, | ||
માત્ર ધરિત્રીની શોભા હોય, | માત્ર ધરિત્રીની શોભા હોય, | ||