દલપત પઢિયારની કવિતા: Difference between revisions

()
()
Line 990: Line 990:
મારા શબ્દો મરી રહ્યા છે,
મારા શબ્દો મરી રહ્યા છે,
કાલે સવારે મારું શું થશે?
કાલે સવારે મારું શું થશે?
</poem>
== તડકો પડે તો સારું ==
<poem>
એક કૂંડામાં ચણોઠી વાવેલી છે તે
છેક ધાબે ચડી છે!
ગામડે હતો ત્યારે
એક વાર એની કાચી સીંગો ફોલી હતી!
પછી
પરોઢના સૂર્યની પુરાઈ રહેલી ખરીઓ
ઝાલી રહી ન હતી!
થોડી વાર પહેલાં જ ઝાપટું પડ્યું છે
માટી બધી બેબાકળી બની
ઘરમાં આવી ગઈ છે...
ચંદનના ઝાડ ઉપર
કાચિંડાએ મેઘધનુષ્ય માથે લીધું
અને
તીતીઘોડાનું જોડું
થોર ઉપર ના’તું ના’તું મોટું થઈ ગયું!
ચણોઠીના વેલાને ફૂટેલી નવી ડૂંખો
લીલી સાપણો જેવી
બારીના કાચ ઉપર હલ્યા કરે છે.
રગોમાં ચોમાસું ફાટે તે પહેલાં
તડકો પડે તો સારું!
</poem>
== પડતર ==
<poem>
આજનો જે ડ્રોઇંગ રૂમ છે
એ ભાગ
ત્યારે બાંધ્યા વગરનો ખુલ્લો હતો
ચોમાસામાં
મેં એમાં તુવર વાવેલી,
કાકડીના થોડા વેલા ચડાવેલા,
વચ્ચે વચ્ચે ગુવાર, ભીંડાની હારો કાઢેલી,
ગુંઠાના ચોથા ભાગ જેટલી જમીન હતી
પણ આખું ખેતર જાણે ઠલવાતું હતું!
આજે
એ આખો ભાગ બંધ થઈ ગયો છે,
માટી નીચે જતી રહી છે;
લીલી, નાની, ચોરસ ટીકડીઓ જડેલી
ગાલીચા-ટાઇલ્સ ખૂણેખૂણા મેળવતી
માપસર ગોઠવાઈ ગઈ છે!
શરૂઆતમાં એવું લાગતું હતું કે
માટી મારું મૂળ છે :
થોડા દિવસ લોહીમાં ખેતર જેવું
તતડ્યું પણ ખરું!
પણ પછી?
– પછી અહીં માટી પલળતી નથી,
તુવરની હારોમાં પવન વાતો નથી,
વેલા ચડતા નથી.
પાંદડા ઘસાતાં નથી.
હવે નક્કી છે કે
આ પડતરમાં તીડ પણ પડે એમ નથી!
</poem>
== અંધારું ==
<poem>
ધાર ઊતરીને નીચે ગયો
ત્યારે રેત શરૂ થઈ ગઈ હતી!
સામા કાંઠાની ભેખડો
નદીની સાથે જ
અખાત ભણી નીકળી પડી હતી!
આખા પટ ઉપર
છીપલીઓ બાળકની કોરી, ઉત્સુક આંખો જેવી
પથરાયેલી હતી!
જળની ઓકળીઓ જેવી રેતીની ઝૂલ
વાળીને ઉપાડી લેવાનું મન થયું!
માનો પાલવ આંખે, મોંઢે અને આખે ડીલે
વીંટ્યાના દિવસો યાદ આવી ગયા...
કરકરિયા પથ્થરની ઢગલી જેવું
હું ભેગું થવા મથ્યો!
મેં ઉઘાડા પગે ચાલવા માંડ્યું
અને રેતી નદી લઈને ઊતરી પડી અંદર!
પાછળ જોયું તો
ઊંડાં, ગાઢાં પગલાંની એક લાંબી હાર પડી હતી
અને અંધારું
અને ચરતું ચરતું મોટું થતું હતું!
</poem>
== સવારે...! ==
<poem>
મારા આંગણામાંનું
ચંદનનું ઝાડ હવે મોટું થઈ ગયું છે!
આખી અગાસી ઉપર
એનો છાંયો પથરાય છે!
પંખીઓની વસાહત
એમાં કરે છે રાતવાસો!
રાત્રે
કાચની બારીઓમાં થઈને
રાતરાણી ઓરડામાં આવી
ઠાલવે છે અંધારું
અને ઠાલવે છે સુગંધી કાંપ!
પરોઢે,
કલશોર ભરેલું જાગે છે ઝાડ!
હું
ખરી પડેલાં પાંદડાં
વાળીને ઢગલી કરું છું
સવારે...!
</poem>
== સાંજ ઢળે...... ==
<poem>
સાંજ ઢળે,
પંખી માળે વળે,
ટેકરીઓ ઉપર ગામ મારું
અંધારે ઓગળે!
વડ બધા
આખા વગડાનો ઘેરાવો બાંધી
મહીસાગરમાં છુટ્ટા ના’વા પડે!
ભાઠું ભીનું થતું થતું
નાભિનો ગઢ ચડે...
પછી
કંકુના થાળમાં અજવાળેલો
સૂરજ નીકળે
છેક
ભળભાંખળે!
</poem>
== મને મહીસાગર છાંટો! ==
<poem>
કોઈ
કોદાળાની મૂંદર મારો
મારા માથામાં!
કોશવાળું હળ ચલાવો
મારી છાતી ઉપર!
હું ખેતર ભૂલવા લાગ્યો છું!
મારે જુવારનો વાઢ રંગોમાં ઝીલવો છે
આ લીલી તુવેરની ઓર મને અડતી નથી!
મારી આંખો
કરકરિયા પથ્થર જેવી થઈ ગઈ છે!
ગોફણમાં ઘાલીને ફેંકી દઉં એમ થાય છે!
રમત રમતમાં
જે નાના છોડની મેં ડૂંખો ટૂંપી કાઢી હતી
તે રાયણ, આંબલી
આજે કેટલી મોટી થઈ ગઈ છે!
એની આખી ઉંમરને બથ ભરવાનું
મને મન થાય છે.
પણ
એટલા સાચા હાથ હું ક્યાંથી લાવું?
અહીં જાણે
મને કોઈ ઓળખતું જ નથી!
પંજેઠી ખેંચીને બનાવેલી પાળીઓ
સીધીસટ્ટ બસ, પડી રહી છે,
પાટલા ઘોની જેમ!
મને કોક પકડવા આવે એની રાહ જોઉં છું!
આ નેળિયું પણ
કશી નોંધ લીધા વગર ચાલ્યું જાય છે, નદી તરફ
મારા આખા ડીલે
ઝરડાંવાળી વાડો સોરાય તો સારું!
મારું શરીર ઠંડું પડી રહ્યું છે...
મને કોઈ, મહીસાગર છાંટો!
</poem>
== ડૉ. બાબાસાહેબને ==
<poem>
અમે થોડાં ફૂલ,
થોડા શબ્દો,
થોડાં પર્વો ગોઠવીને
તમારી ભવ્ય પ્રતિમાની ફરતે
બેઠા અને બોલ્યા :
તમે સમયનું શિખર!
ઇતિહાસનો જ્વલંત અધ્યાય તે તમે
ભારતના બંધારણનું
સુવર્ણ પૃષ્ઠ તે તમે!
દલિતની વેદનાનો ચરમ ઉદ્ગાર,
રૂઢિઓનો પ્રબલ પ્રહાર,
ક્રાંતિનો રણટંકાર તે તમે!
બુદ્ધની કરુણા તમારા અંતરમાં
ચૂએ ને
શબ્દમાં ખળભળ સમંદર ઘૂઘવે...!
કોઈ પણ માટી કેટલું બધું મહેકી શકે
એ જોયું તમ થકી...
અમારું બોલવાનું બંધ ન થયું...!
એટલામાં ત્યાં એક પંખી આવ્યું
પીઠિકાને છેડે બેઠું.
ઊંચે પ્રતિમાની સામું જોયું
પછી ચાંચ પહોળી કરીને
ખુલ્લું કંઈક લવ્યું
ને ફરતું ચક્કર મારીને ઊડ્યું...
ઝાડ-જંગલ ઓળંગી ઊડ્યું
ખેતર-પાદર
નગર-રાષ્ટ્ર ને સાત સમંદર
ક્ષિતિજ સીમાઓ છોડી
હદ-અનહદનું ઊડ્યું!
ત્યારે....
પૃથ્વી કંઈ બોલી નહીં!
આકાશ કંઈ બોલ્યું નહીં!
ઝાડ કંઈ બોલ્યું નહીં!
પાણી કંઈ બોલ્યું નહીં!
ફૂલ કંઈ બોલ્યું નહીં!
ને અમે...
બસ બોલ્યે જ ગયા
બોલ્યે જ ગયા!
</poem>
== હું દલપત, દળનો પતિ.... ! ==
<poem>
હું દલપત, દળનો પતિ
ધડ પડે ને શીશ લડે,
{{Space}} એ કથા અમારી નથી.
રણ કે મેદાનો વિશે અમને કંઈ માહિતી નથી!
સૂર-સંગ્રામે ખેલનારા કોણ હતા, ક્યાં ગયા?
એ વિશે પણ અમે કશું જાણતા નથી!
અમે અહીં ભર્યે ભાણે બેઠા છીએ, બારોબાર!
પાદર પાદરે પડી છે સિંદૂરી ખાંભીઓ
અન્ય રડે ને આંસુ અમને પડે
{{Space}} એ વ્યથા અમારી નથી...
ઘરમાં દાદાના વારાનો એક ભાલો હતો.
અમારા વડલા ભાલો રાખતા એટલે આટલો વેલો ટક્યો હશે!
આઘે પડી પડી, અડ્યા વગર પણ લોહી કાઢે એવી
હાથા ઉપર પિત્તળનાં ફૂલ અને ચાંપો જડેલી છરી હતી!
શૂરવીરતાની આવી એંધાણીઓ શોધતા
અમે હજી આગળ જઈ શકીએ તેમ છીએ...!
પણ ઘોડા તો ક્યારનાય છૂટી ગયા છે
બારણે જડી રાખી છે ઊભી નાળ,
રખે ને ડાબલા વાગે!
નદી અહીં રોજ પછાડો ખાવ તોપણ
મોળું લોઢું, પાણી જેવું સહેજ સરખું ચડે
એ પ્રથા અમારી નથી...
સરકારી દફ્તરે, સર્ટિફિકેટમાં
એકદમ સ્પષ્ટ રીતે
અમારા નામ પાછળ ‘સિંહ’ લાગે છે!
આટલી બધી સહીઓ કરી
પણ અમે એનો ઉપયોગ ગૃહીત રાખ્યો છે!
અમે જાણીએ છીએ કે
ખરી ડણક માત્ર ગીરમાં વાગે છે!
અમને આટલાં બધાં હથિયારો વચ્ચે પણ અહીં
ભીંહ લાગે છે!
કહેવાય છે સિંહનાં ટોળાં નથી હોતાં,
પણ હવે તો
નગરોમાં પણ
લાયન એન્ડ લાયોનેસની ક્લબો ચાલે છે!
આમ બધાં યથાસ્થાને
એટલે પોતપોતાના સ્થાને સારાં!
આમ છતાં અમારે
અહીં સહીની જેમ સ્પષ્ટ કરી લેવું જોઈએ કે
અગાઉની કે અત્યારની, તલવારની તોપની,
યુદ્ધની શાંતિની, ગીરની નગરની
{{Space}} એકેય વ્યવસ્થા અમારી નથી....!
આમ તો
અમારો એક છેડો કુરુક્ષેત્રમાં પડ્યો છે
અને બીજો છેડો પડ્યો છે કાંકરિયામાં!
જળ અને સ્થળને, તંબૂ અને તળને
અમે નથી સમજી શક્યા નથી સંભાળી શક્યા!
કહેવાય છે કે
કલિંગના યુદ્ધમેદાનમાં
કોક કરુણામય આંખો અંતર્ધાન થઈ હતી ને પછી
એક તલવાર થઈ હતી મ્યાન
પણ આજેય તે
તંબૂઓ ઊઠ્યા નથી અને જળ થયાં નથી શાન્ત!
શાંતિનાં મૂરત અમે ઇતિહાસમાં મૂકી રાખ્યાં છે.
ક્યારેક કબૂતરો ઉડાડવાનાં થાય ત્યારે
એમાંથી હવાલો મેળવી લઈએ છીએ!
તમારે જે કહેવું હોય તે કહો
આ અધ્યાય છે કે દંતકથા?
{{Space}} –એ કથા અમારી નથી !
હું દલપત, દળનો પતિ!
ધડ પડે ને શીશ લડે એ કથા અમારી....
</poem>
</poem>
26,604

edits