સાહિત્ય પલ્લવ – ભાગ ૧/મારે ઘેર આવજે બેની

મારે ઘેર આવજે બેની!

ઝવેરચંદ મેઘાણી

⁠મારે ઘેર આવજે બેની!
⁠નાની તારી ગૂંથવા વેણી.
આપણા દેશમાં નીર ખૂટ્યાં ને સળગે કાળ દુકાળ;

ફૂલ વિના મારી બેનડી! તારા શોભતા નો‘તા વાળ.

–મારે૰

બાગબગીચાના રોપ નથી બેની ઊગતા મારે ઘેર; ૫

મોગરા, ડોલર, જાઈ, ચંબેલીની મારે માથે નથી મહેર.

–મારે૰

રૂપ સુગંધી હું કાંઈ નો જાણું ડુંગરાનો ગોવાળ!

આવળ, બાવળ, આકડા કેરી કાંટ્યમાં આથડનાર.

–મારે૰

ડુંગરાની ઊંચી ટોચ ઊભેલાં રાતડાં ગુલેનાર;

સાપ-વીંટ્યા પીળા કેવડા હું મારી બહેન સાટુ વીણનાર. ⁠

–મારે૰

પહાડ તણે પેટાળ ઊગેલાં લાલ કરેણીનાં ઝાડ;

કેસૂડલાં કેરી વાંકડી કળિયું વીણીશ છેલ્લી ડાળ.

–મારે૰

ખેતર વચ્ચે ખોઈ વાળીને ફૂલ ઝીણાં ખોળીશ;

વાગશે કાંટા, ગાજશે સાવજ, તોય જરીકે ન બીશ.

–મારે૰

સાંજ વેળા મારી ગાવડી ઘોળી આવીશ દોટાદોટ; ૧૫

ગોંદરે ઊભીને વાટ જોતી બેની માંડશે ઝૂંટાઝૂંટ.

–મારે૰

મોઢડાં નો મચકોડજે બાપુ! જોઈ જંગલનાં ફૂલ;

મોરલીવાળાને માથડે એ તો ઓપતાં‘તાં અણમૂલ.

–મારે૰

શિવ ભોળા, ભોળાં પારવતી, એને ભાવતાં દિવસરાત;

તુંય ભોળી મારી દેવડી! તુંને શોભશે સુંદર ભાત.

–મારે૰

ભાઈ ભાભી બેય ભેળાં બેસીને ગૂંથશું તારે ચૂલ;

થોડી ઘડી પહેરી રાખજે વીરનાં વીણેલ વેણીફૂલ!

–મારે૰

⁠મારે ઘેર આવજે બેની,
⁠લાંબી તારી ગૂંથવા વેણી

[વેણીનાં ફૂલમાંથી]

સ્વાધ્યાય

૧. કવિ પાસે ક્યાં ક્યાં ફૂલ છે અને ક્યાં ક્યાં નથી?

૨. છેવટે ‘થોડી ઘડી પહેરી રાખજે’ એમ શા માટે કહ્યું છે?

૩. આ ગીતમાં આવેલા કાઠિયાવાડ તરફના શબ્દ-પ્રયોગની નોંધ કરો.

૪. આ કાવ્યમાં એક પછી એક આવતાં ચિત્રો તપાસો. તમને કયું ચિત્ર સૌથી વધારે ગમ્યું? શા માટે?